เงินสัจจะคืออะไร? ทำไมลงบัญชีเป็น "หนี้สิน" ไม่ใช่ "รายได้"

หลายคนในกองทุนหมู่บ้านและกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตสงสัยว่า "เงินสัจจะ" ที่สมาชิกส่งทุกเดือน ต้องลงบัญชีเป็นอะไร บทความนี้อธิบายให้เข้าใจง่าย ๆ พร้อมเหตุผลตามหลักบัญชี

เงินสัจจะคืออะไร

เงินสัจจะ คือเงินที่สมาชิก "ฝากออม" เข้ากองทุนอย่างสม่ำเสมอ (มักเป็นรายเดือน) เพื่อสร้างวินัยการออมและรวมเป็นทุนให้กองทุนนำไปปล่อยกู้ให้สมาชิกด้วยกันเอง จุดสำคัญคือ เงินสัจจะ ถอนคืนได้ และเป็น เงินของสมาชิก ไม่ใช่เงินของกองทุน

ทำไมลงเป็น "หนี้สิน" ไม่ใช่ "รายได้"

เพราะกองทุน "ต้องคืนเงินก้อนนี้ให้สมาชิก" เมื่อเขาขอถอน ตามหลักบัญชี สิ่งที่เรามีหน้าที่ต้องจ่ายคืนถือเป็น "หนี้สิน" จึงบันทึกเงินสัจจะไว้ในบัญชี "เงินรับฝากสัจจะ" (หมวดหนี้สิน) ไม่ใช่รายได้ — ถ้าเผลอลงเป็นรายได้ จะทำให้กำไรของกองทุนสูงเกินจริงและนำไปปันผลผิด ทำให้เงินต้นของสมาชิกร่อยหรอ

แล้วสมาชิกได้ผลตอบแทนอย่างไร

สมาชิกไม่ได้ "ดอกเบี้ยเงินฝาก" จากสัจจะ แต่ได้ เงินปันผล จากกำไรของกองทุนตอนสิ้นปี ตามสัดส่วนเงินสัจจะ/หุ้นที่มี กำไรนี้มาจากส่วนต่างดอกเบี้ย (ดอกที่เก็บจากผู้กู้ หักต้นทุนและค่าใช้จ่าย)

การลงบัญชีแบบสั้น ๆ

• รับฝากสัจจะ: เดบิต เงินสด/ธนาคาร · เครดิต เงินรับฝากสัจจะ (หนี้สิน)
• สมาชิกถอนสัจจะ: เดบิต เงินรับฝากสัจจะ · เครดิต เงินสด/ธนาคาร
• ปันผลสิ้นปี: เดบิต กำไรสะสม · เครดิต เงินปันผลค้างจ่าย → แล้วจ่ายจริงภายหลัง

สรุป

เงินสัจจะเป็นหัวใจของกองทุนชุมชน มันคือเงินออมของสมาชิก (หนี้สินที่กองทุนต้องพร้อมคืน) ที่ถูกนำไปหมุนปล่อยกู้ให้เกิดประโยชน์ แล้ววนกลับมาเป็นปันผลให้เจ้าของเงิน การลงบัญชีให้ถูกหมวดตั้งแต่ต้น จะทำให้งบการเงินโปร่งใส ตรวจสอบได้ และไม่ผิดระเบียบ

* บทความนี้เป็นความรู้บัญชีกองทุนทั่วไปเพื่อการเรียนรู้ การลงบัญชีจริงโปรดยึดระเบียบและผังบัญชีที่หน่วยงานกำกับ (สทบ./พัฒนาชุมชน) กำหนดเป็นสำคัญ